İYİ HUYLU PROSTAT BÜYÜMESİ (Benign Prostat Hiperplazisi / BPH)

Prostat, erkeklerde idrar kesesinin çıkış kısmında bulunan kestane şeklinde bir salgı bezi olup, üretra denilen alt idrar yolunu sarmaktadır .Erkekler yaşlandıkça prostat da büyümeye devam eder ve idrar yolunu sıkıştırabilir .Bu da prostat büyümesi belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olur. Prostatın sık görülen hastalıkları; prostat iltihabı(prostatit) ,prostat hiperplazisi (iyi huylu prostat büyümesi/BPH) ve prostat kanseridir.
Prostat muayenesi, kan testleri ve gerektiğinde yapılan prostat iğne biopsisi ile iyi huylu olduğu düşünülen prostat büyümesinde ,şikayetlerin derecesine göre hastaların takibi ,ilaçla ya da cerrahi ile tedavisine karar verilmektedir.
Prostatın iyi huylu olduğunun değerlendirilmesinde uygulanan teşhis yöntemleri; parmakla prostat muayenesi ,serumda PSA(total ve serbest PSA) ,üriner ultrasonografi ,idrar akım hızı ölçümü(üroflowmetri), prostat biopsisi (gerektiğinde) ve sistoskopidir(kamerayla prostat ve mesanenin izlenmesi).

İyi Huylu Prostat Büyümesinin Belirtileri;

BPH semptomları obstrüktif ve irritatif olmak üzere ikiye ayrılır. Obstrüktif semptomlar; duraksama, idrar kalibresinde azalma, çatallı idrar yapma, tam olmayan mesane boşaltım hissi, zorlu idrar yapma, işeme sonrası damlamayı içerir. İrritatif semptomlar; acil işeme hissi, sık işeme(pollaküri) ve noktüriyi(gece uyanıp idrar yapma) içerir. Bu saydığımız semptomlar BPH’nın her safhasında görülebilir.

  • Erken evre; yani kompanse evre olarak nitelendirilen prostatın başlangıç evresinde bu semptomlar kombine şekilde görülebilir. Bu evrede mesane, artan iş gücünü yenmek için hipertrofiye(mesane düz kas hücrelerinin büyümesi) uğramış, mesane içi trabeküle(girintili ve çıkıntılı) hale gelmiş ve yer yer sellül(cepçik) ve divertükiller(düz kas hücresinden fakir boşluklar) yapı oluşmuştur.
  • Geç evre; yani dekompanse evre de ise mesane içi basıncı prostatın oluşturduğu obstrüksiyon ve mesane çıkım direncini yenemez ve tam tıkanma oluşarak idrar mesaneden atılamayacak durumdadır. Bu durum glob vezikale (retansiyon) olarak tanımlanır. Ayrıca hastalarda hematüri(kanlı idrar yapma), idrar yolu enfeksiyonu, böbreklerin etkilenmesine bağlı kreatinin yükselmesi görülebilir.

Mesane çıkım direncine bağlı olarak hastalar tedavi edilmezse mesane ve böbrekler bu durumdan etkilenir. Mesaneden atılamayan idrarın birikmesi sonucu mesane düz kas hücrelerinde hipertrofi oluşur. Devam eden süreçte mesanede taş, divertiküller, her iki üreterin obstrüksiyonuna ve idrar geri kaçışına bağlı olarak üreterlerde dilatasyon, idrar yolu infeksiyonu ve akut pyelonefrit oluşabilir. En önemlisi böbreklerde idrarın mesaneye geçişindeki bozukluk nedeniyle hidronefroz(böbreklerin parankim hasarı ile genişlemesi) ve buna bağlı olarak böbrek foksiyonlarında bozukluk ortaya çıkarak hastalar kronik böbrek yetmezliği sürecine girebilirler.

Hastalar bu yakınmalarla başvurduğu zaman dikkatli bir anamnez, fizik muayene ve bazı testler uygulanır. Hastanın anamnezi alınarak prostatizm semptomları ve ne şiddette olduğu belirlenir. Ayrıntılı genel fizik muayene yapıldıktan sonra mutlaka parmakla rektal muayene yapılıp prostat incelenmesi gereklidir. Daha sonra hastanın objektif değerlendirilmesini yapabilmek için idrar akım hızı incelenmeli, Amerikan Üroloji Derneği(AUA) tarafından geliştirilen semptom skoru anketi yapılmalı, mesanede işeme sonrası rezidü idrar miktarı ölçülmeli, prostatın büyüklüğü saptanmalı, hastanın PSA seviyesi ölçülerek yükseklik saptanırsa prostat biyopsisi yapılmalı ve görüntüleme yöntemleri ile üst üriner sistem ve mesane incelenmelidir.

AUA semptom skoru 0’dan 35’e kadar değişen semptom dercelendirilmesinden oluşur ve hastaları değerlendirmede kullanılan en önemli araçtır. 0-7 hafif derece, 8-19 orta derece, 20-35 ciddi derece semptomları ifade eder.

Üroflowmetri(işeme testi) bilgisayar destekli idrar akım hızını ölçen bir araçtır. Normal erişikin bir insanın idrar akım hızı 20ml/sn’dir. Bunun altındaki değerler çıkım direncini gösterir.

 

 

İyi Huylu Prostat Büyümesinde Tedavi Seçenekleri;

İZLEM : Prostat büyümesi belirtilerinin hafif olduğu durumlarda şikayetleri belirginleşene kadar beklemek isteyen hastalara için iyi bir seçimdir. Koruyucu önlemler alınabilir.Bunlar diyetteki düzenlemeler, alkolün azaltılması, kabızlığın önlenmesi, düzenli bir cinsel ilişki, uzun süre oturmanın önlenmesi ve yatmadan önce aşırı su içiminin azaltılması gibidir.


İLAÇ TEDAVİSİ: İdrar kesesi çıkışını yani mesane boynunu açarak rahatlatan ilaçlar ,hormonal baskılama yolu ile prostat büyümesi ve kanlanmasını yavaşlatan ilaçlar ve her iki yolla etki gösteren bitkisel ilaçlardır.
Medikal tedavide alfa-bloker ilaçlardan ve 5-alfa redüktaz inhibitörü olan testosteronun dihidrotestosterona dönüşümünü engelleyerek prostat hacmini azaltan ilaçlardan faydalanılır. Alfa blokerler prostat stromasında ve mesane boynundaki düz kas hücrelerinin kasılmasını engelleyerek çıkım direncini azaltırlar. Bu ilaçların yan etkileri doza bağımlı olup ortostatik hipotansiyon, baş dönmesi, yorgunluk, retrograt ejakülasyon(meninin geriye kaçışı), rinit ve baş ağrısıdır. Günümüzde alfa1a reseptör spesifik ilaçların gelişmesi ile birlikte saydığımız yan etkiler azalmıştır.
5 alfa redüktaz inhibitörleri prostat boyutlarında azalma ile semptomlarda azalma sağlayabilir. Fakat bu ilaçların etkisinin olabilmesi için prostat boyutlarının 40cc’den büyük olması gerekir. En önemli yan etkileri impotans(iktidarsızlık), libido kaybı(cinsel istekte azalma) ve meni hacminde azalmadır. Ayrıca PSA değerlerinde %50’lik bir azalma ortaya çıkacağı için kanser tespitini zorlaştırır ki ilacı kullanan hastaların ölçülen PSA değeri 2 ile çarpılmalıdır.
Günümüzde fitoterapi olarak adlandırılan bitki ekstrelerinden yapılan ilaçlar BPH’da da kullanılmaktadır. Doğranmış hurma ağacı meyvesi, Pygeum afrinacum’un kabuğu, Echinaccea purpurea ve Hypoxis rooperi’nin kökü içeren birkaç bitki ekstresi tanıtılmış Avrupa’da popüler olmuştur. Bu fitoterapilerin etki mekanizması bilinmemekle birlikte güvenilirliği ve etkinliği çok merkezli, randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmalarla test edilmemiştir.


CERRAHİ TEDAVİ: İyi huylu prostat büyümesinin ağır belirtilerinin olduğu, medikal tedavinin yeterli gelmediği ,idrarla kan gelmesi, idrar yollarında iltihaplanmalar(sistit ,prostatit) mesanede taş oluşması, idrar akımının tamamen kesilmesi(sonda takılması) ve böbrek yetmezliğinin başlaması durumlarında cerrahi tedavi planlanmaktadır.


Cerrahi tedavi alternatifleri;

TUR-P(TRANSÜRETRAL PROSTAT REZEKSİYONU):
Yani kapalı ameliyat iyi huylu prostat büyümesinde (bph) sık uygulanan cerrahi yöntemdir. Bipolar enerji ,plazmakinetik enerji ya da monopolar enerji ile uygulanır. Büyümüş dokular bu enerji kaynaklarıyla kesilerek çıkartılır. Gayet konfurlu olan bu ameliyatta , vücut dışında herhangi bir kesi ve dikiş olmaz iki üç gün kadar hastada sonda kalır ve hastanede kalış süresi ortalama bir gündür. İyi yapılmış TUR-P(kapalı cerrahi) ameliyatı sonrasında hastaların çoğunda yıllardır süren şikayetlerin hızla düzeldiği görülür. Ameliyatı takiben günlük yaşamsal aktivitelerini rahatlıkla sürdürebilmektedir.


(TUR-PLAZMAKINETIK AMELİYATI)



AÇIK PROSTATEKTOMİ(AÇIK CERRAHİ):
Çok büyük (100-150 gram üstünde) prostatı olan hastaların tedavisinde geçerlidir. Karın altından bir kesi yapılarak prostat çıkarılır. Dezavantajı kanama riski, hastanede yatış süresinin ve sondanın kalma süresinin uzun olmasıdır.

PROSTATIN TRANSÜRETRAL İNSİZYONU (TUİP)
Bu işlem orta yada hafif semptomlara sahip hastalarda uygulanır ve prostat posterior hizadan elektrokoter yardımı ile insize edilmesidir. Prostat boyutu küçük iyi seçilmiş hastalar bu işlemden fayda görürler. Bu işlemde prostat çıkarılmaz ve postoperatif tekrar prostatizm semptomu görülme riski fazladır. İşlemin avantajı kısa süreli olması ve morbiditenin göreceli olarak azlığıdır.

LAZER PROSTATEKTOMİ
Günümüzde lazerlerin kullanımı artması ile beraber prostatektomide de lazer kullanımı yaygınlaşmıştır. Lazerlerin çalışma prensibi radyasyonun uyarılmış emisyonudur. Prostat tedavisi olarak kullanılan 4 tip laser vardır (Nd YAG LASER, KTP, Ho YAG LASER, DİOD LASER). Lazerlerin prostat üzerindeki etkisi koagülasyon yada buharlaştırma yoludur. Bu yollarla prostatektomi kanama kontrolu sağlanarak yapılabilir. Hastanede kalış süresi diğer yöntemlere göre kısadır. Hastaların postoperatif disüri(İdrarda yanma) şikayetleri veya geç dönem kanama görülebilir. Bu yöntemin avantajı kanama bozukluğu olan ve spinal ya da genel anesteziye uygun olmayan hastalar için alternatif olmasıdır.


Tedavi edilmeyen ,geç kalınmış iyi huylu prostat büyümesi olan hastaların ;mesaneden idrar akışı prostatın basısı nedeniyle azaldığı için mesane içi basıncı artıracaktır .Bu artmış mesane içi basınç mesaneyi gererek mesane kaslarında önce kalınlaşma ,ileri dönemde de incelme ve zayıflamaya ;idrarın böbreklere kaçarak böbrek yetmezliğine neden olabilecektir.

Mesane kasındaki zayıflık, postvoiding rezidü (PVR) dediğimiz mesanede artık idrar kalmasına yol açar. Mesane içinde artık idrarın varlığı, idrar yollarında ,böbreklere kadar ulaşabilen enfeksiyon için potansiyel bir risktir.

Ağır şikayetleri olan iyi huylu prostat büyümesi olan hastaların ise ameliyat için geç kalması ;idrar kesesi(mesane) ve idrar yollarında kalıcı ,geri dönüşümü olmayan hasarlara yol açabilmektedir ve yaşam kalitelerini üst seviyede sürdürebilmeleri açısından önemlidir.

Bunun haricinde hastalarımıza; altta yatan bir prostat kanserini gözden kaçırmamak için ;50 yaşından sonra(ailenizde prostat kanseri tanısı konmuş bir akrabanız varsa 40 yaşından sonra) periyodik olarak her yıl psa ölçümü ve üroloji muayenesi önermekteyiz.
Günümüzdeki teknolojik şartların gelişimi ile iyi huylu prostat büyümesi ve prostat kanseri oldukça hızlı bir şekilde tedavi edilebilmektedir.

© 2016 - Op. Dr. Cem ÖZLÜK