• Kısırlıkta erkeğe bağlı bir problemin olup olmaması konusunda oldukça yardımcı bir testtir.3-4 günlük cinsel perhiz (cinsel ilişkiye girmeden yani 3-4 gün boşalmamış olmalı) sonrası yapılmalıdır. Testin yanlış sonuç vermemesi için sperm örneği, en fazla 30 dakika içerisinde oda ısısında veya vücut ısısında güneş ışığı görmeyecek şekilde laboratuvar merkezine ulaştırılmalıdır.Artık çoğu merkezde semen vermek için özel odalar bulunmaktadır.Erkek testislerinin(yumurtalıklar) sperm üretme kapasitesinin ve erkek genital sisteminin sağlıklı olup olmadığının değerlendirilmesindeki ilk adım spermiyogramdır. Döllenmenin gerçekleşebilmesi için semende; belirli bir sayıda, normal ve haraketli spermin olması gereklidir.



  • Sperm Hücresinin Yapısı 

    Uzunluğu 0.05 mm olan sperm hücresi üç kısımdan meydana gelir: baş, boyun ve kuyruk. Baş kısmı genetik materyali içerir. Boyun sperm hareketi için gerekli enerjiyi, kuyruk kısmı ise sperm hareketini (motiliteyi) sağlar. Sperm yapısı veya "morfolojisi" ile ilgili bozukluklar önemli infertilite nedenidir.


Spermler nasıl değerlendirilir?
Spermiogram (sperm analizi, sperm tahlili, meni tahlili, semen analizi) sperm sayısını, şeklini, hareketini değerlendirmeye yarayan bir testtir. Sperm sayısı, normal spermlerin normal olmayan şekilli spermlere oranı, hareket derecesi iyi olan sperm miktarı değerlendirme altına alınır. Bunun yanı sıra, erkekten alınan semen örneğinin miktarı, pH’sı, rengi, lökosit varlığı, fruktoz miktarı, likefaksiyonu gibi özellikleri değerlendirilir. Belli zaman periyotlarında, spermlerin hareketliliği de gözlem altına alınır. Spermler, bu hareket tiplerine göre sınıflandırılır.
(Meni = Ejakulat = Semen = Döl sıvısı)

Kruger kriterleri, daha çok sperm şekil bozukluklarını ön plana alan bir değerlendirme yöntemidir. Özel bir boyama yapıldıktan sonra, sperm şekil (morfoloji) özellikleri inceleme altına alınarak, sperm örneğinin fertilite (doğurganlık) kapasitesi belirlenir. Sperm analizi sonucuna bakılarak doğru olan kararı verebilmek için  en az 2  farklı sperm örneğinin incelenmesi gerekir. Sperm analizinde bir fertilite problemi tespit edilirse, erkeğin fiziksel ve hormonal ileri muayenesi yapılır. Sperm üretim döngüsü  3 ayda bir yeniden yapılır. Yani üretilen bir sperm, yaklaşık  3 ay sonra semene salgılanacaktır.(sperm dögüsü)
Aynı şekilde erkeğin karşı karşıya kaldığı zararlı etkenler veya tedavi için kullanılan yararlı ilaçlar da, sperm üretimini 3 ay içinde etkileyebilir. Semen analizi sonuçlarını değerlendirileceği esnada, bu süreç unutulmamalıdır.

Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO) 2010 kriterlerine göre spermiyogramdaki normal değerler aşağıda sıralanmıştır:
        
 Görünüm ve Renk: Meni normalde homojen, gri-opak olmalıdır 

 Volüm (hacim) 1.5 ml’den fazla olmalı

 Likefaksiyon (Semenin Çözünürlüğü): Ejakülasyon (meninin boşaltılması) sırasında yapışkan özelliği olan semen 10-20 dakika içerisinde kendiliğinden eriyebilmeli yani likefiye olmalıdır.  Likefaksiyon süresinin uzaması gibi bir aksaklık semen viskozitesinin (kıvamının) arttığını gösterir. Bu durum dölleme yeteneğini azaltan bir özelliktir.

 Viskozite: Normalde semen hafifçe visköz yani kıvamlıdır. Viskozite artışı da spermin serbestleşip dölleme yeteneğini azaltan bir özelliktir.

 Sperm konsantrasyonu 15 milyon/ml ‘den fazla olmalı

 Total sperm sayısı 39 milyondan fazla olmalı

 Ph 7.2 ‘den büyük

 Total motilite: % 40’den fazla olmalı

 Progresif motilite: %32’den fazla olmalı

 Morfoloji  %4 ‘den fazla olmalı ;KRUGER TESTİ denilen özel bir boyama yöntemiyle gösterilebilmektedir.

 Lökosit 1 milyon/ml’ den az olmalı

 Yuvarlak hÜcre 5 milyondan az olmalı

 Viabilite (canlı sperm) %58’den fazla olmalı

 İmmünobead aglutinasyon (MAR testi): %50’den az olmalı

 Çinko > 2.4

 Fruktoz >13



SPERMİYOGRAM SONUCUNA GÖRE BAZI TERİMLER;

- NORMOZOOSPERMİ: Sayı, hareket ve şekil bakımından normal spermler.
- ASPERMİ: Ejakulatın (semenin) hiç gelmemesidir.
- AZOOSPERMİ: Ejakulat yani semen vardır fakat içerisinde hiç sperm yoktur.
- OLİGOSPERMİ: 15 milyon/mL ‘den az sperm olmasına denir.
- ŞİDDETLİ OLİGOSPERMİ: 5 milyon/ml ‘den az sperm olmasıdır.
- ASTENOSPERMİ: Spermlerin motilitesi yani hareketleri zayıftır.
- TERATOZOOSPERMİ: Kruger kriterlerine göre normal şekilli sperm sayısı %4’ün altında olan spermler için kullanılır.
- POLİSPERMİ: Sperm sayısı 250 milyon’dan fazladır.
- HİPOSPERMİ: Meni hacmi normalden azdır.
- HİPERSPERMİ: Meni hacmi normalden fazldır.
- OLİGOASTENOZOOSPERMİ: Hem sayı hem de hareket yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
- OLİGOTERATOZOOSPERMİ: Hem sayı hem de morfolojik yapı yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
- OLİGOASTENOTERATOZOOSPERMİ: Hem hareket hem de morfolojik yapı yönünden normal değerlerin altında olan sperm örnekleri için kullanılır.
- HEMATOSPERMİ: Menide kan hücrelerinin fazla olmasıdır.
- NEKROSPERMİ: Meni örneğinde ölü hücrelerin fazla olmasıdır.
Sperm tahlilinin yorumu:
Semen analizinde temelde 3 özelliğe bakılır. Birincisi üretimi gösteren sayıdır. Son ikisi de kaliteyi gösteren hareketlilik yüzdesi ve morfolojidir. Spermde sorunla karşılaşıldığı zaman çoğunlukla bu 3 parametre (yani sayı, hareketlilik ve morfoloji) kombine olarak etkilenir. Ancak bazı durumlarda bu parametreler diğer ikisinden bağımsız olarak da azalabilir.

Sperm analizi sonrasında yukarıdaki değerlerin bulunması gebeliğin kesin oluşacağını göstermez. Örneğin; sperm konsantrasyonu 5 milyon/ml olan erkeklerin eşlerinde gebelik gerçekleşebilirken, sperm konsantrasyonu 80 milyon/ml olan erkeklerin eşleri gebe kalamayabilir.

 

Kruger Metodu Nedir?

Sperm değerlendirmesinde bir kaç farklı kriter vardır. "Kruger kriterleri" özellikle spermdeki şekil bozukluklarını göz önüne alan mikroskobik bir değerlendirme metodudur.

Özel bir boyama sonrası sperm şekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneğinin fertilite (doğurganlık) kapasitesi belirlenir.



Morfoloji (kruger testi) normal spermlerin anormal şekilli spermlere oranı değerlendirilir. Spermde %4 altında normal şekilli sperm varsa şekil bozukluğu denmektedir. Sperm sayımı ve hareketlilik normal olduğu halde sadece şekil bozukluğunun varlığının doğal gebeliğe etkisi tartışmalı da olsa sperm kalitesini düşürüp doğal gebelikte gecikmeye yol açabilmektedir. 

SPERMİOGRAM HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKEN ÖNEMLİ NOKTALAR;

  • Sperm örneğini vermeden önce, idrarın tamamen tuvalete yapılması gerekir.
  • Sperm örneği vermeden önce eller sabunlu su ile yıkanması ve bol su ile durulanmalı ve daha sonra da kurulanması gerekmektedir.
  • Sperm örneği mastürbasyon yöntemi ile verilmelidir. Bu işlem esnasında herhangi bir kayganlaştırıcı madde (sabun, tükrük, yağ, vazelin v.b) veya prezervatif kullanılmamalıdır.
  • Sperm örneğinin verileceği kaplar sterildir. Kabın ve kapağın iç kısmına dokunulmaması gerekir.
  • Penisten akan meninin tamamının kabın içine verilmesi gerekir. Yanlışlıkla dışarıya akar ise bu görevli kişiye söylenmelidir.
  • Sperm örneği, en fazla 30 dakika içerisinde oda ısısında veya vücut ısısında güneş ışığı görmeyecek şekilde laboratuvar merkezine ulaştırılmalıdır.

© 2016 - Op. Dr. Cem ÖZLÜK